Xây một tủ đồ bền vững không bắt đầu bằng việc mua đồ của thương hiệu "xanh", mà bắt đầu bằng việc mặc lâu hơn những gì bạn đã có. Món đồ bền vững nhất chính là món đang nằm trong tủ của bạn. Sau đó mới đến chuyện mua ít, chọn kỹ, chăm sóc tốt, sửa khi hỏng và cho đi đúng cách khi không dùng nữa.
Chị biết nhiều chị em ngại chủ đề này vì nghĩ thời trang bền vững là đắt tiền, là phải từ bỏ niềm vui mua sắm, hoặc là thứ chỉ dành cho người có điều kiện. Thực tế ngược lại: sống bền vững với quần áo thường tiết kiệm hơn, và bạn không cần làm hoàn hảo. Chỉ cần bắt đầu từ vài thói quen.
Thời trang nhanh và cái giá ẩn
Thời trang nhanh là mô hình sản xuất quần áo theo xu hướng với tốc độ cao, giá rẻ, mẫu mới liên tục. Nó giúp nhiều người tiếp cận thời trang dễ dàng, nhưng cũng tạo ra thói quen mua nhiều, mặc ít, vứt sớm. Những vấn đề thường được nhắc đến gồm lượng rác thải dệt may lớn, việc dùng nhiều nước và hóa chất trong khâu nhuộm, sợi tổng hợp góp phần tạo vi nhựa khi giặt, và điều kiện làm việc của công nhân may ở nhiều nơi.
Việt Nam là một trong những quốc gia sản xuất hàng dệt may lớn, nên câu chuyện này không xa lạ. Nhưng mục đích của bài không phải để bạn cảm thấy tội lỗi mỗi lần mua áo, mà để bạn có thêm thông tin và tự chọn cách mua phù hợp.
Bậc thang ưu tiên: từ dễ đến khó
Hãy hình dung các lựa chọn bền vững như một bậc thang. Bắt đầu từ bậc dưới cùng, vì đó là bậc rẻ nhất và tác động nhiều nhất:
- Dùng những gì đã có: mặc lại, phối lại, tìm cách mới cho món cũ.
- Chăm sóc và sửa chữa: giặt đúng cách, khâu cúc, vá, lên lai, thay khóa kéo.
- Mượn và đổi: mượn váy dự tiệc của bạn, đổi đồ trong nhóm bạn.
- Mua đồ cũ: săn đồ si, đồ second-hand. Xem hướng dẫn chi tiết về săn đồ si và đồ vintage.
- Mua mới có chọn lọc: chất liệu tốt, đường may chắc, kiểu dáng bền, từ thương hiệu minh bạch.
Bạn không cần leo hết bậc thang. Chỉ cần mỗi lần muốn mua, dừng lại vài giây và hỏi "mình có thể làm ở bậc thấp hơn không?".
Chọn chất liệu khi mua mới
Khi đã quyết định mua mới, chất liệu là yếu tố ảnh hưởng nhiều đến cả độ bền lẫn tác động môi trường. Không có chất liệu nào hoàn hảo, mỗi loại có điểm mạnh và yếu:
| Chất liệu | Điểm mạnh | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|
| Cotton (đặc biệt cotton hữu cơ) | Thoáng, thấm hút, phân hủy được | Trồng cotton thông thường tốn nhiều nước |
| Linen (lanh) | Bền, mát, ít cần tưới tiêu | Dễ nhăn, giá thường cao hơn |
| Lụa tơ tằm, đũi | Tự nhiên, bền nếu giữ đúng cách, gắn với làng nghề Việt | Cần giặt tay, giá cao |
| Polyester tái chế | Tận dụng nhựa thải, bền | Vẫn thải vi nhựa khi giặt |
| Polyester nguyên sinh | Rẻ, bền, ít nhăn | Gốc dầu mỏ, bí với khí hậu nóng |
Một nguyên tắc đơn giản: món đồ bạn mặc 100 lần dù làm từ chất liệu gì vẫn bền vững hơn món "xanh" mặc hai lần.
Mua ít mà vẫn mặc đẹp
Bí quyết là có một tủ đồ ít món nhưng phối được với nhau. Hãy tham khảo cách xây tủ đồ con nhộng 30 món để bắt đầu. Ngoài ra:
- Quy tắc 30 lần mặc: trước khi mua, tự hỏi "mình có mặc món này ít nhất 30 lần không?". Nếu câu trả lời là không chắc, chờ thêm.
- Danh sách chờ 7 ngày: thấy món ưng ý, ghi vào danh sách, sau một tuần nếu vẫn muốn và vẫn cần thì mua.
- Hủy theo dõi tài khoản kích thích mua sắm: bớt nhìn quảng cáo là bớt cảm giác thiếu.
- Tắt thông báo ứng dụng mua sắm: các đợt flash sale được thiết kế để bạn quyết định vội.
Chăm sóc quần áo đúng cách
Giặt là khâu làm quần áo hỏng nhanh nhất. Vài thói quen giúp đồ bền gấp nhiều lần:
- Không giặt sau mỗi lần mặc nếu đồ chưa bẩn hay ám mùi, nhất là quần jeans, áo khoác, áo len. Phơi thoáng là đủ.
- Giặt nước lạnh, chế độ nhẹ, lộn trái áo.
- Dùng túi giặt cho đồ mỏng, đồ có dây, đồ lót.
- Phơi trong bóng râm để giữ màu; hạn chế máy sấy nhiệt cao.
- Tẩy vết bẩn ngay khi có, đừng để khô rồi mới xử lý.
Sửa đồ: kỹ năng bị lãng quên
Thế hệ mẹ, bà của chúng ta hầu như ai cũng biết khâu vá. Ngày nay, áo đứt một chiếc cúc thường bị bỏ góc tủ. Học vài kỹ năng cơ bản, như khâu cúc, khâu lại đường may bung, lên lai bằng tay, chỉ mất một buổi chiều xem video hướng dẫn. Với những việc phức tạp hơn như thay khóa kéo, bóp eo, sửa vai, các tiệm sửa đồ ở chợ, đầu ngõ làm với chi phí nhỏ. Đây là một nét rất Việt Nam mà nhiều nước khác không có, hãy tận dụng.
Khi muốn cho đi
Đừng vứt quần áo còn dùng được vào thùng rác. Thay vào đó:
- Tặng người thân, bạn bè, đồng nghiệp.
- Bán lại trên các hội nhóm đồ cũ, ứng dụng mua bán.
- Quyên góp qua các tổ chức thiện nguyện, nhóm từ thiện vùng cao, điểm thu gom quần áo cũ. Chỉ quyên góp đồ sạch, còn tốt.
- Đồ đã hỏng hẳn: cắt làm giẻ lau, túi vải, đồ thủ công.
- Một số cửa hàng thời trang có chương trình thu đồ cũ để tái chế, hỏi tại quầy trước khi mang đến.
Thương hiệu "xanh": đọc kỹ trước khi tin
Nhiều thương hiệu dùng các từ như "bền vững", "thân thiện môi trường", "xanh" trong quảng cáo. Có nơi làm thật, có nơi chỉ là khẩu hiệu. Khi đánh giá, hãy xem họ có công bố thông tin cụ thể không: chất liệu gì, sản xuất ở đâu, có chứng nhận nào được bên thứ ba cấp, có chương trình sửa chữa hay thu hồi sản phẩm không. Một thương hiệu nhỏ ở Việt Nam may thủ công, minh bạch về xưởng may đôi khi đáng tin hơn một thương hiệu lớn chỉ có nhãn "conscious".
Không cần hoàn hảo
Bạn không phải bỏ hẳn các hãng bình dân. Nếu túi tiền hiện tại chỉ cho phép mua ở đó, hãy chọn món cơ bản có chất liệu tốt và mặc thật lâu. Đọc thêm về cách chọn đồ bình dân đáng tiền để mỗi lần mua đều có ý nghĩa. Bền vững là một hành trình, mỗi lựa chọn nhỏ đều có giá trị. Và có lẽ điều tuyệt nhất là khi tủ đồ gọn hơn, bạn sẽ thấy đầu óc mình cũng nhẹ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Thời trang bền vững có đắt không?
Mua mới từ thương hiệu bền vững thường có giá cao hơn, nhưng phần lớn cách sống bền vững với quần áo lại tiết kiệm: mặc lâu hơn, sửa đồ, mua đồ cũ, đổi đồ. Tính theo chi phí mỗi lần mặc, một món tốt mặc nhiều năm thường rẻ hơn nhiều món rẻ mặc vài lần.
Làm sao biết một thương hiệu có thực sự bền vững?
Xem họ có công bố cụ thể về chất liệu, nơi sản xuất, điều kiện lao động và chứng nhận từ bên thứ ba không. Cẩn trọng với những từ chung chung như "xanh", "thân thiện" mà không kèm thông tin kiểm chứng được.
Quần áo cũ quyên góp ở đâu tại Việt Nam?
Bạn có thể gửi qua các nhóm thiện nguyện, chương trình quyên góp ở trường học, nhà thờ, chùa, các điểm thu gom quần áo cũ ở khu dân cư hoặc một số cửa hàng thời trang có chương trình thu đồ. Hãy giặt sạch và chỉ gửi đồ còn mặc được.
Polyester tái chế có phải là lựa chọn tốt?
Polyester tái chế tận dụng nhựa đã qua sử dụng nên giảm nhu cầu nguyên liệu mới. Tuy nhiên nó vẫn thải vi nhựa khi giặt và khó tái chế tiếp. Đây là lựa chọn tốt hơn polyester nguyên sinh, nhưng không phải giải pháp hoàn hảo.
Ban biên tập The Victory SistersĐọc thêm trong chủ đề Thời trang & Phong cách